Description
Novyy zbirnyk shevchenkoznavchych narysiv kyyivs′koho doslidnyka, zaviduvacha viddilu shevchenkoznavstva Instytutu literatury, chlena-korespondenta NAN Ukrayiny Oleksandra Boronya tematychno, metodolohichno i strukturno prodovzhuye dvi yoho knyzhky, scho pobachyly svit u vydavnytstvi «Krytyka» ranishe: «Nizhe tiyi komy...» (2022) i «Ani tytly...» (2024); pro nych mozhna prochytaty u ch. 11–12 «Krytyky» za 2022 rik i v ch. 5–6 za 2024-y. Iz tr′och desyatkiv umischenych u knyzhtsi tekstiv dva napysano spetsiyal′no dlya neyi, reshtu zdebil′shoho bulo opublikovano v zhurnali «Slovo i CHas», zbirnyku naukovych prats′ «SHevchenkoznavchi studiyi», «Krytytsi» ta sche dekil′koch vydannyach u 2023–2025 rokach, a sche deyaki zaplanovano do druku v zhurnal′niy versiyi vodnochas iz knyzhkovoyu. Zibrani pid odniyeyu obkladynkoyu narysy zhrupovano u p’yat′ rozdiliv, iz yakych naybil′shyy – «Tekstolohichni, dzhereloznavchi ta komentators′ki aspekty». Usi rozvidky nanovo perehlyanuto dlya knyzhkovoho vydannya, vypravleno pomicheni faktychni pomylky y nedohlyady, zrobleno neobchidni dopovnennya. Kozhen okremyy syuzhet (abo dekil′ka syuzhetiv, yakscho stattya skladayet′sya z nyzky samostiynych rozdiliv) avtor beret′sya rozhlyanuty z riznych rakursiv i zanuryty v rizni konteksty. Komentarem do rozpovidi pro zhyttya i tvory poeta stayut′ naukovi nastanovy, yaki Boron′ napolehlyvo prohovoryuye pomizh ryadkamy zaplutanych detektyvnych syuzhetiv. «Dostovirna rekonstruktsiya SHevchenkovoho zhyttya den′ za dnem – odne z nayvazhlyvishych zavdan′ dlya doslidnykiv poetovoyi biohrafiyi», – zaznachaye avtor. Doslidnyts′kyy protses vichnyy, adzhe zalezhyt′ vid obstavyn konkretnoho chasu: «Z pryplyvom ne vrachovanych ranishe dzherel dovodyt′sya vnosyty v ustalenu chronolohiyu deyaki korektyvy, zokrema y todi, koly stayut′ ochevydnymy chasovi nevidpovidnosti». Naukovets′ dokladno tsytuye dzherela, zdiysnyuye perechresnu perevirku vtsililych dokumentiv, zistavlyaye fakty z biohrafiyi poeta, yoho chudozhnich tvoriv i memuarnoyi literatury, publikuye nevidomi avtohrafy. Vin takozh stavyt′ nespodivani zapytannya, zoseredzhuyet′sya na tych epizodach zhyttya poeta, pro yaki zberehlosya vkray malo vidomostey. Provodyt′ dokladnu reviziyu toho, scho vzhe bulo zrobleno, fiksuye netochnosti, yaki vynykaly pid tyskom tsenzury, i motyvy, kotri sprychynylysya do vykryvlennya spohadu chy netochnoho komentarya. I rezyumuye: tsikavi spohady ne zavzhdy pravdyvi. Dodatkovoho ob’yemu y etychnoyi syly tekstam dodaye te, scho bil′shist′ iz nych napysano z pozytsiy sotsiyal′noyi istoriyi. Boronya tsikavlyat′ doli lyudey, yichni zhyttyevi obstavyny, pobutovi umovy, suspil′ni zvychayi. Ische odyn vazhlyvyy motyv dlya naukovtsya – tse potraktuvannya bahat′och yoho teperishnich rozvidok yak «domashn′oyi roboty» pered pochatkom uporyadkuvannya novoho akademichnoho zibrannya literaturnych tvoriv poeta. Ydet′sya i pro zahal′ni zasady, na yakych nalezhyt′ zorhanizuvaty taku robotu, i pro konkretni rishennya schodo tekstolohichnych pidchodiv. Prykmetnoyu osoblyvistyu tret′oho zbirnyka ye vmischena u yoho prykintsevomu rozdili «Istoriya ta suchasnist′ shevchenkoznavstva» dobirka tvorchych portretiv znanych ukrayins′kych shevchenkoznavtsiv: YUriya Ivakina, Vasylya Borodina, Mykoly Pavlyuka ta Valeriyi Smilyans′koyi. Borodin i Smilyans′ka ocholyuvaly viddil shevchenkoznavstva Instytutu literatury imeni T. H. SHevchenka, Ivakin i Pavlyuk buly yoho bahatolitnimy pratsivnykamy. Biohrafiyi doslidnykiv – chastyna istoriyi ukrayins′koyi nauky. Avtor poslidovno y korektno okreslyuye zhyttyevyy shlyach svoyich poperednykiv, iz suchasnych pozytsiy komentuye yichniy naukovyy dorobok, dokladno rozpovidaye pro tvorchi dosyahnennya i ne zamovchuye prorachunkiv. Vin iz rozuminnyam stavyt′sya do realiy chasu (ideolohichni nastanovy, klishovani terminy, rytual′ni zaklynannya), tobto vykorystovuye dlya analizu podviynu optyku: proponuye sviy pohlyad na te, yaku vahu mala pratsya naukovtsya v mynulomu i yake yiyi znachennya dlya suchasnoyi humanistyky. Kozhen iz tsych tekstiv mozhna braty za vzirets′ uvazhnoho ta vymohlyvoho i vodnochas dobrozychlyvoho y lyudyanoho retrospektyvnoho analizu. Okrim toho, rozdil mistyt′ vidhuk na neschodavno vydanu knyzhku YEvhena Matviyenka, YEvhena Buketa i Oleksiya Dyedusha «SHevchenkiv sad. Rodovi dereva Moryntsiv i Kyrylivky» (2025). Retsenzent viddaye nalezhne vazhlyviy doslidnyts′kiy pratsi koleg: «SCHe nichto nikoly ne vyvchav archivni dokumenty dvoch sil, u yakych mynalo Tarasove dytynstvo, z takoyu povnotoyu i systemnistyu». Knyzhka pobachyla svit u ramkach spil′noyi naukovo-vydavnychoyi prohramy Instytutu Krytyky ta Instytutu dzhereloznavstva NTSH-A za pidtrymky Naukovoho Tovarystva imeni SHevchenka v Amerytsi (z fondu Ivana y Elyzavety CHlopets′kych) i Ukrayins′koho naukovoho instytutu Harvards′koho universytetu.
