Viyna z salamandramy. Maty

Karel CHapek (1890—1938) — ches′kyy pys′mennyk zi svitovym im’yam, publitsyst, kazkar i filosof, henial′nyy mayster slova. U 30-ch rr. pys′mennyk usvidomlyuye nebezpeku fashyzmu. Yoho tvory «Viyna z salamandramy» ta «Maty» nabuvayut′ antyfashysts′ke zvuchannya. Roman «Viyna z salamandramy» (1936) vvazhayet′sya henial′nym peredbachennyam K. CHapeka naslidkiv prychodu Hitlera do vlady v Nimechchyni v 1933 r. Pys′mennyk opovidaye istoriyu dyvnych rozumnych «mors′kych chortiv», vyyavlenych kapitanom van Tochom na tayemnychomu ekvatorial′nomu ostrovi. Lyudy navchayut′ yich rozmovlyaty, pratsyuvaty, ozbroyuyut′; mohutnist′ i kil′kist′ salamandr shvydko zrostaye... CHy vdast′sya lyudstvu zbahnuty i perelomyty trahichno-katastrofichne rozhortannya podiy? Premyera p’yesy «Maty» vidbulasya 12 lyutoho 1938 r. Odnak s′ohodni vona naprochud aktual′na. U tsentri dramy — dolya sim’yi, dolya Materi, yaka vtrachaye svoyich blyz′kych, odnoho za odnym. Syny zhertvuyut′ svoyim zhyttyam v im’ya spil′noho blaha: zarady vyprobuvannya novoyi vaktsyny, yaka vryatuye tysyachi lyudey, zarady technichnoho prohresu, zarady peremohy svoyich idealiv... Ale Maty ne mozhe zrozumity i pryynyaty, scho isnuyut′ tsili ta idealy, yaki varti zhyttya yiyi ditey. TSe istoriya ne til′ky i ne stil′ky pro viynu, vona pro tsinu lyuds′koho zhyttya, pro te, zarady choho varto zhyty, i pro te, zarady choho varto pomerty.