Na krayu rozumu

«Na krayu rozumu» — odyn iz nayvazhlyvishych romaniv chorvats′koho modernista Myroslava Krlezhi, hostra intelektual′na satyra na suspil′stvo mizhvoyennoyi YUhoslaviyi. U tsentri tvoru — vysokokul′turnyy, osvichenyy intelihent, yakyy staye svidkom chval′kuvatoyi y zhorstokoyi promovy vplyvovoho biznesmena. Vymovyvshy kil′ka chesnych fraz pro absurd nasyl′stva ta moral′nu slipotu elit, opovidach zapuskaye lantsyuh podiy, scho peretvoryuye yoho zhyttya na publichnyy sud: presa, chynovnyky, kolehy y navit′ nayblyzhche otochennya povil′no y metodychno znyschuyut′ yoho reputatsiyu. U romani, spovnenomu ironiyi, filosofs′kych rozdumiv i psycholohichnoyi hlybyny, Krlezha doslidzhuye pryrodu lyuds′koyi hlupoty, konformizmu, strachu y politychnoho lytsemirstva. Heroy nevblahanno ruchayet′sya do sotsial′noyi izolyatsiyi, marhinalizatsiyi ta tyuremnoho terminu, ale zberihaye vnutrishnyu svobodu — yedyne, scho lyshayet′sya lyudyni u sviti, de moral′ i rozum komprometovani vladoyu y natovpom. Perekladenyy bahat′ma movamy i vysoko otsinenyy yevropeys′koyu krytykoyu, roman neridko porivnyuyut′ z «Protsesom» Frantsa Kafky — cherez atmosferu absurdu ta bezsyllya indyvida pered mechanizmamy vlady. Vodnochas Krlezha proponuye unikal′no balkans′ku optyku, poyednuyuchy sotsial′nyy hrotesk, politychnu satyru y hlybokyy humanizm. «Na krayu rozumu» — tse bezzhal′na diahnostyka suspil′stva, yaka y s′ohodni zvuchyt′ dyvovyzhno suchasno. U krayinach kolyshn′oyi YUgoslaviyi kazhut′, scho Nobelivs′ku premiyu otrymav Ivo Andrych, bo Krlezha buv dlya neyi zanadto dobrym. YE mudre zerno v tsiy dumtsi, bo proza Krlezhi taka zh, yak yoho prizvysche, — proryvno-shyplyacha, z chymernymy metaforamy, vyhadlyvymy rechennyamy y vysokym tonusom intelektual′noyi napruhy. Modernist i myslytel′, Myroslav Krlezha u svoyemu kul′tovomu romani «Na krayu rozumu» perebuvaye na piku svoyich pys′mennyts′kych spromozhnostey — abo zh u yakyys′ mahichnyy sposib, na yakyy zdatna lyshe velyka literatura, ide navit′ trochy dali. Andriy Lyubka, pys′mennyk Termin komplektuvannya 2-7 dniv.