Maus. Spovid′ vtsililoho, 3 vydannya

«“Maus. Istoriya vtsililoho” Arta SHpigel′mana (1980-1991) – avtobiohrafichna rozpovid′ n′yu-yorks′koho chudozhnyka-intelektuala, scho yoho bat′ky, pol′s′ki yevreyi, perezhyly svoho chasu Holokost. I formula “svoho chasu” tut ye velykoyu umovnistyu, adzhe movby peredbachaye, scho holovnyy heroy, al′ter ego avtora, zhyve vzhe v inshomu chasi (myrnomu, povoyennomu, viddalenomu vid zlochyniv mynuloho). Naspravdi zh istorychnyy dosvid znachno blyzhche, nizh chochet′sya spodivatysya, vid n′oho ne vtekty, adzhe vsi my na velykyy vidsotok skladayemosya z istoriyi – velykoyi y maloyi, rodynnoyi. Mynule nakopychuyet′sya, vyruye, prorostaye v teperishnye (i dym vid krematoriyu Aushvitsu, pro yakyy bat′ko holovnoho heroya rozpovidaye v odnomu kadri, vzhe v nastupnomu kadri zlyvayet′sya z dymom vid tsyharky opovidacha). Znachnoyu miroyu, “Maus” doslidzhuye same te, yak mozhna pryruchyty mynule i zhyty z nym dali. Holovnyy heroy “Mausa” rozpytuye bat′ka pro dovoyenne zhyttya i dosvid pid chas Holokostu, schob stvoryty pro tse komiks. “Maus” – odyn iz naytsikavishych literaturnych tekstiv pro travmu druhoho-tret′oho pokolinnya pislya katastrofy, pro tych, chto vyris u tini chuzhoho bolyu y namahayet′sya pryvlasnyty y perepovisty po-svoyemu dosvid, scho opyrayet′sya opovidannyu, znayshovshyy vlasnyy holos, vsuperech tysku tradytsiyi. U nashomu zakutku YEvropy mizh velykymy istorychnymy travmamy nikoly ne mynalo bil′she kil′koch pokolin′, a v nas travmatychnyy dosvid tych, koho osobysto ne zachepyla trahediya, ale komu vse odno dovedet′sya zhyty iz provynoyu vtsililoho i zhachom sekond-hend, prohovoreno malo, tozh “Maus” ne lyshe aktual′nyy dlya bahat′och, yakscho ne vsich potentsiynych chytachiv, a y zapovnyuye napivporozhnyu nishu. “Maus” – yedynyy na s′ohodni komiks, scho zdobuv Pulittserivs′ku premiyu, y odyn iz pershych, scho pryvernuv shyroku uvahu doslidnykiv, stavshy pevnoyu vichoyu v istoriyi ts′oho mediumu. Krim toho, doty ukrayins′komu chytachevi buly dostupni zdebil′shoho amerykans′ki meynstrymovi komiksy, a “Maus” poznayomyt′ iz andegraundnym komiksom, z yoho okremishn′oyu estetykoyu y chudozhn′oyu henealohiyeyu».