Description
Istoriya stanovlennya syn′oho kol′oru: vid znevahy do triumfu Istoriya kol′oru — tse peredusim yaskravo ozdoblena istoriya lyudstva, a pratsi Pasturo — tse chronolohichna palitra kul′turnoho rozvytku vid manuskryptiv, vitrazhiv i heral′dyky do odyahu, zhyvopysu i masovoyi kul′tury. CHomu starodavni hreky vvazhaly syniy potvornym i varvars′kym? YAk vin stav uosoblennyam Divy Mariyi i potuzhnym elementom tserkovnoho ozdoblennya? YAk syn′omu kol′oru vdalos′ podolaty shlyach vid uosoblennya viys′ko-politychnych syl pid chas Frantsuz′koyi revolyutsiyi do romantychnoyi epochy blyuzu i modernu? Mishel′ Pasturo rozhlyadaye istoriyu, yak kolirnu palitru maystra-chudozhnyka — kriz′ epochu neolitu i azh do triumfu suchasnosti, koly viys′kovyy odyah postupyvsya mistsem povsyakdennym klasychnym dzhynsam, a syniy stav uosoblennyam nashoyi planety i technolohichnoho maybutn′oho. CHomu varto prochytaty knyzhku «Syniy. Istoriya kol′oru»? Zachoplyva istoriya syn′oho kol′oru ta lyudstva, yake yoho nenavydilo, obozhnyuvalo i zrobylo obov’yazkovoyu chastynoyu vlasnoho mystetstva. Istoriya material′noyi kul′tury, kriz′ spektr kol′oru — vid dorohotsinnych vidtinkiv plascha Bohorodytsi do uniformy, Pikasso ta dzhynsiv. Ponad 100 istorychnych ta mystets′kych ilyustratsiy, yaki vidobrazhayut′ znachennya i rol′ syn′oho kol′oru v istoriyi Zachodu. Istoriya kol′oru, scho prysutniy u pryrodi vid samoho narodzhennya Zemli, ale vidtvorenyy lyudynoyu z velykymy trudnoschamy y na duzhe pizn′omu etapi. Pershe podarunkove vydannya vydavnytstva Laboratoriya vid istoryka-mediyevista Mishelya Pasturo, scho vidkryvaye seriyu knyh «Istoriya kol′oru». Obkladynka stvorena na osnovi frahmentiv kartyn chudozhnykiv, yaki vidobrazhayut′ syniy kolir. Ale na vidminu vid oryhinal′nych vydan′, Laboratoriya vykorystala kartyny ukrayins′kych chudozhnykiv — Ayvazovs′koho, Kuyindzhi, Ripyna, Murashko, Boychuka, SHevchenka ta inshych. Usi tsi prizvyscha abo buly pryvlasneni Rosiyeyu, abo buly neyu zaareshtovani, abo zh vbyti. Pro tse ne ydet′sya u konteksti knyzhky, prote dlya nas vazhlyvo prodovzhuvaty vesty dekolonial′nu robotu, zayavlyaty pro ukrayins′kist′ tsych myttsiv i povertaty yich v ukrayins′kyy kul′turnyy kontekst. Pro avtora Mishel′ Pasturo — profesor seredn′ovichnoyi istoriyi, ekspert iz zachidnoyi symvoliky, istoryk-mediyevist, heral′dyst, avtor vsesvitn′ovidomoyi seriyi knyh pro kol′ory. Akademik Mizhnarodnoyi akademiyi heral′dyky ta vitseprezydent Frantsuz′koho heral′dychnoho tovarystva (Société française d'héraldique). Z 1983 roku ocholyuye kafedru istoriyi zachidnoho symvolizmu (Chaire d'histoire de la symbolique occidentale) i ye dyrektorom doslidzhen′ u Praktychniy shkoli vyschych doslidzhen′ Sorbonny. Koly vin zdobuv pochesnyy stupin′ doktora Lozanns′koho universytetu v 1996 rotsi, yoho opysaly yak vydatnoho vchenoho, yakyy zrobyv radykal′nyy vnesok u kil′ka istorychno-naukovych dystsyplin. Bahato publikuyet′sya, v tomu chysli z istoriyi kol′oriv, tvaryn, symvoliv ta lytsariv Kruhloho stolu. Pyshe pro emblemy, heral′dyku, syhilohrafiyu i numizmatyku. TSytaty Pro rannye Seredn′ovichchya: movchannya i skromnist′ syn′oho U symvolitsi ta chuttyevosti rann′oho Seredn′ovichchya na Zachodi, yak i v Starodavn′omu Rymi, syniy kolir ne mav vazhlyvoho znachennya abo tsinnosti. U kraschomu razi vin nichoho ne znachyv, abo prynaymni vazhyv menshe za try kol′ory, navkolo yakych use sche buly orhanizovani vsi kody suspil′noho ta relihiynoho zhyttya: bilyy, chornyy i chervonyy. Vin buv navit′ mensh vazhlyvyy, nizh zelenyy — kolir roslynnosti ta lyuds′koyi doli, kolir, yakyy inodi vvazhayut′ «promizhnym» mizh tr′oma inshymy. Syniy — tse abo nischo, abo duzhe malo; navit′ nebo dlya bahat′och myttsiv chastishe bulo bilym, chervonym abo zolotystym, nizh synim. Pro zaboronu zmishuvannya ta protravy Zmishuvaty, plavyty, zlyvaty voyedyno — vsi tsi manipulyatsiyi chasto spryymaly yak dyyavol′s′ki, vony-bo porushuyut′ poryadok i pryrodu rechey, vstanovleni Tvortsem. A na vsich tych, komu za rodom zanyat′ dovodylosya tse robyty (farbariv, kovaliv, alchimikiv, aptekariv), dyvylysya z poboyuvannyam i pidozroyu, bo vony, yak zavedeno dumaty, mudruyut′ iz pryrodnoyu materiyeyu. Vyvchennya technichnych protsesiv, vartosti barvnykiv ta iyerarchiyi riznych tkanyn pokazuye, scho systemy tsinnostey buduvalysya schonaymenshe tak samo na yaskravosti y nasychenosti kol′oriv, yak na yichn′omu faktychnomu zabarvlenni. Harnyy kolir, yakyy doroho koshtuye, — tse nasychenyy, yaskravyy, yasnyy, takyy, scho pronykaye hlyboko v tkanynu i protystoyit′ vytsvitannyu pid vplyvom sontsya, prannya ta plynu chasu. Pro reformatsiyu i kolir: mystetstvo Kal′vin ne zasudzhuye obrazotvorche mystetstvo, ale vono, na yoho dumku, povynno lyshatysya suto svits′kym i povchaty, «tishyty» (mayzhe v bohoslovs′komu sensi) i vshanovuvaty Boha. Vono zobrazhuye ne Tvortsya (tse nepryynyatno), a Tvorinnya. Tomu chudozhnyk povynen unykaty shtuchnych, porozhnich syuzhetiv, yaki sponukayut′ do hrichovnosti, rozbeschenosti. Mystetstvo ne maye tsinnosti same po sobi — vono pochodyt′ vid Boha i maye dopomohty nam krasche yoho zrozumity. Tak samo i mytets′ povynen pratsyuvaty pomirkovano, shukayuchy harmoniyi formy i kol′oru. Vin cherpaye natchnennya z toho, scho vzhe stvoreno, i zobrazhaye te, scho bachyt′. Dlya Kal′vina konstruktyvnymy elementamy krasy ye yasnist′, poryadok i doskonalist′. Naykrasyvishi kol′ory — tse kol′ory pryrody; m’yaki zeleni tony pevnych roslyn mayut′ «bahato blahodati» v yoho ochach, a ponad usi kol′ory vin stavyv, zvisno, kolir neba. Pro ulyublenyy kolir Ponyattya ulyublenoho kol′oru same po sobi nadzvychayno rozmyte. CHy mozhemo my skazaty poza bud′yakym kontekstom, yakomu kol′oru viddayemo perevahu269? I yakyy vplyv tse povynno maty na robotu doslidnykiv sotsial′nych nauk, zokrema istorykiv? Napryklad, yakscho my nazyvayemo syniy kolir, chy oznachaye tse, scho my spravdi viddayemo perevahu syn′omu nad usima inshymy kol′oramy, i scho tsya perevaha — ale scho take «perevaha»? — stosuyet′sya vsich praktyk i vsich tsinnostey: yak odyahu, tak i seredovyscha prozhyvannya, politychnoyi symvoliky, predmetiv uzhytku, mriyi, mystets′ki vpodobannya? CHy tse oznachaye, scho u vidpovid′ na take pytannya («YAkyy vash ulyublenyy kolir?»), v pevnomu sensi shkidlyve, my chochemo, schob nas ideolohichno i kul′turno klasyfikuvaly i zarachuvaly do hrupy lyudey, yaki vidpovily «syniy»? Vazhlyvyy aspekt. Vidhuky U tsiy spokuslyviy i prekrasniy sumishi artbuku i sotsial′noyi istoriyi vydatnyy frantsuz′kyy doslidnyk demonstruye, yak ridkisni kol′ory staly naybil′sh rozpovsyudzhenymy, — Emma Hagestadt and Boyd Tonkin, zhurnal The Independent Mishel′ Pasturo tvoryt′ velychezne polotno, v yakomu istoriya odnoho kol′oru staye istoriyeyu samoyi kul′tury. TSe doslidzhennya kol′oru ne yak materiyi, a yak ideyi, scho predstavlyaye tysyachi rokiv myslennya v syn′omu kol′ori, — Michael Camille, author of The Medieval Art of Love and Glorious Visions Mishel′ Pasturo blyskuche vykorystovuye chytki znachennya syn′oho, schob kynuty vyklyk tsilomu spektru prypuschen′ pro kolir ta yoho symvolichne znachennya. . . . Zavdyaky ts′omu doslidzhennyu, yake, bezsumnivno, stane klasykoyu, syniy kolir bil′she nikoly ne bude vyhlyadaty tak, yak ranishe, — Jori Finkel and Jonathon S. Keats
