Description
Hapty — tse kul′tovi ta svits′ki vyroby, vyshyti metalevymy zolotymy y sribnymy nytkamy. TSya technika vidoma na terenach Ukrayiny z CHII stolittya. Odnu z naybil′shych kolektsiy haptiv zberihaye CHernihivs′kyy oblasnyy istorychnyy muzey imeni Vasylya Tarnavs′koho. Vira Zaychenko doslidzhuvala tsyu kolektsiyu mayzhe trydtsyat′ rokiv: istoriyu pochodzhennya tvoriv, techniky, doslidnykiv, toscho. SCHe kil′ka rokiv vse zviryala y redahuvala Lyudmyla Lynyuk. RODOVID vydaye tsey kataloh z ponad 400 davnich mystets′kych tvoriv kintsya XVII — pochatku XX stolittya, aby vin buv dostupnym dlya doslidnykiv, dyzayneriv, myttsiv. Usich, chto tsikavyt′sya davn′oyu ukrayins′koyu spadschynoyu i dlya koho vona ye tvorchym natchnennyam. Vira Zaychenko: "Haptuvannya vykonuvaly na koshtovnych tkanynach: oksamyt, parcha, hladkyy ta uzornyy shovk. Dlya pidkladky vykorystovuvaly polotno natural′noho kol′oru i farbovane (krashanyna), zridka – vybiychane, bavovnu, inkoly – shovk. Natural′noho kol′oru polotno pidkladalosya pid tonki tkanyny i haptuvannya vykonuvalosya kriz′ obydvi, druha pidkladka bula kol′orovoyu. Osoblyvistyu rannich tvoriv (XVII – persha polovyna XVIII stolit′) bulo obshyvannya krayiv pokrivtsiv ta vozduchiv shovkovymy korotkymy torochkamy zelenoho, vyshnevoho, korychnevoho kol′oriv; na oblachennya po krayach nashyvalosya metaleve merezhyvo. Osnovnymy materialamy, yakymy vykonuvalosya haptuvannya, buly zoloti i sribni nytky. Pry ts′omu taku nazvu maly ne til′ky chysto metalevi nytky, yaki vykorystovuvalysya do XIV stolittya, a y deshevshi vyzolocheni sribni, a takozh metalevi, kruto pryadeni ruchnym sposobom na kol′orovyy shovk, nytky – skani nytky, skan′. Z XVI stolittya pozolochena sribna nytka pryalasya na shovk zhovtuvatoho kol′oru, schob na vypadok mensh krutoho pryadinnya shovkovi nytky zlyvalysya z kol′orom metalu. Taki nytky nazyvalysya zolotnymy. Same vony ta sribni nytky (sriblo pryadene z bilym, blido-sirym chy blakytnym shovkom) vykorystovuvalysya v rannich haptovanych tvorach muzeynoyi kolektsiyi. Z seredyny XVIII stolittya metalevi nytky spryadalysya z bavovnyanymy. Uzhe z kintsya XVIII stolittya u haptuvanni dosyt′ shyroko, vykorystovuvalysya taki materialy yak byt′ (vuz′ka ploska metaleva strichka) ta kanytel′ (metalevyy drit, zvytyy yak spiral′). Dodatkovymy materialamy sluhuvaly sribni pozolocheni, piznishe – midni plaski kruhli blyskitky, kol′orove sklo, richkovi perly, napivkoshtovnyy kamin′, fol′ha (tonkyy lyst midi abo sribla, vyzolochenyy chy vkrytyy kol′orovymy farbamy), emal′."
