Description
«Dali – tse yoho korinnya i yoho anteny. Korinnya, zanurene hlyboko v zemlyu, de vono namatsuye vse, scho til′ky zumilo lyudstvo vyrobyty «apetytnoho» (tse odne z yoho ulyublenych sliv) za sorok stolit′ isnuvannya zhyvopysu, architektury y skul′ptury. I anteny, spryamovani u maybutnye, yake vony znachodyat′ za zapachom, peredbachayuchy i vyvchayuchy z neymovirnoyu shvydkistyu. Nikoly ne bude zayvym skazaty, scho Dali – nevsytymyy do znan′ rozum», — Mishel′ Deon Sal′vador Dali uyavlyav sebe ryativnykom suchasnoho mystetstva vid linoschiv i chaosu, vypravdovuyuchy merkantyl′nu povedinku, yak yedynyy sposib maty dostatn′o resursiv, schob buty absolyutno vil′nym tvoryty mystetstvo takym, yakym vidchuvaye. Yoho unikal′na avtobiohrafichna spovid′ zryvaye zavisu iz odnoho iz nayekstsentrychnishych periodiv CHCH stolittya i vede chytacha kriz′ tereny henial′noho rozumu y doslidzhen′ metafizychnych ambitsiy zhyvopysu do spravzhn′oho YA myttsya, yakyy chy ne vpershe vidverto opovidaye pro vlasni dzherela natchnennya, stvorennya takych shedevriv, yak «Postiynist′ pam'yati» (La persistencia de la memoria, 1931) «Metamorfoza Nartsysa» (Metamorphosis of Narcissus, 1937) i robotu nad fil′mom Luyisa Bunyuelya «Andaluz′kyy pes» (Un chien andalou, 1928) — kul′tovoho syurrealistychnoho fil′mu, scho stav pidryvnym symvolom CHCH stolittya. «SCHodennyk odnoho heniya» — tse sumish vystrazhdanych dumok, oderzhymosti, filosofs′kych dotepiv i vylyviv lyubovi, scho rozkryvaye ekstravahantnoho i nesamovyto schyroho chudozhnyka, dlya yakoho ne isnuye zhodnych sumniviv vlasnoyi henial′nosti. CHomu varto prochytaty knyzhku «SCHodennyk odnoho heniya»? Odyn iz klyuchovych tekstiv naybil′sh pidryvnoho, tryvozhnoho i vplyvovoho mystets′koho napryamu CHCH stolittya — syurrealizmu. Rozkryvaye naydyvovyzhnishi i naypotayemnishi kutochky svidomosti Sal′vadora Dali — ekstsentrychnoho heniya, yakyy stav zhyvym vtilennyam syurrealizmu. Ochoplyuye klyuchovi momenty buremnoho CHCH stolittya, kriz′ pryzmu pohlyadiv Dali, rozpovidayuchy pro yoho zhyttya, tvorchist′ i stosunky z inshymy vydatnymy diyachamy kul′tury, takymy yak Luyis Bunyuel′, Al′fred Hichkok, Pol′ Elyuar ta inshi. Pro avtora Sal′vador Dali (povne im'ya: Sal′vador Felip ZHasint Dali i Domenek, markiz de Pubol′) — katalons′kyy pys′mennyk, chudozhnyk, skul′ptor i odyn z holovnych predstavnykiv syurrealizmu XX stolittya. Nayvidomishyy zavdyaky svoyiy kartyni «Postiynist′ pam'yati» (The Persistence of Memory), na yakiy zobrazhenyy hodynnyk, scho tane na tli peyzazhu. Prychid do vlady v Ispaniyi fashysts′koho lidera Fransisko Franko (1936) pryzviv do vyklyuchennya chudozhnyka iz syurrealistychnoho ruchu, ale tse ne zavadylo yomu prodovzhuvaty malyuvaty. Vprodovzh dovhoyi kar'yery uspishno zaymavsya skul′pturoyu, estampamy, modoyu, reklamoyu, literaturoyu i kinematohrafom, spivpratsyuyuchy z Luyisom Bunyuelem ta Al′fredom Hichkokom. TSytaty YA napysav prorochu kartynu pro smert′ fyurera. Nazvav yiyi «Zahadka Hitlera». Za tse mene proklyaly y natsysty, y zatyati antynatsysty, chocha tse polotno (yak, zreshtoyu, i vsi moyi roboty, na chomu ya napolyahatymu do skonu) ne malo zhodnoho svidomoho politychnoho zabarvlennya. U myt′, yak ya pyshu tsi ryadky, mozhu ziznatys′: ya i sam dosi ne rozhadav tsyu zlovisnu zahadku. Ukotre kazhu sobi — ale yakscho ne ya, to navit′ i ne znayu, chto torochytyme tse bezkoshtovno, — kazhu sobi, scho z yunych lit mayu zhubnu zvychku vvazhaty, butsimto mozhu dozvolyty sobi absolyutno vse lyshe tomu, scho zvusya Sal′vadorom Dali. Vidtodi — i vprodovzh us′oho podal′shoho zhyttya — ya dotrymuyus′ tsiyeyi zvychky, i zavdyaky ts′omu meni vse vdayet′sya. — O, to vas nischo ne dyvuye! Ta uyavimo take. Nyni pivnich, a na obriyi zapovidayet′sya svitanok. Vy uvazhno vdyvlyayetes′ — azh raptom schodyt′ sontse. Opivnochi! Take vas tezh ne zdyvuye? — Ni, — vidkazav ya, — u zhodnomu razi. Todi barselons′kyy hodynnykar skryknuv: — A ot mene zdyvuye! Prychomu nastil′ky, scho ya ryzykuvatymu vtratyty hluzd! I Sal′vador Dali zronyv odnu z tych lapidarnych vidpovidey, tayemnytseyu yakych volodiye lysh vin: — Zi mnoyu use navpaky. YA podumayu, scho zbozhevoliv ne ya, a sontse. — Nevzhe vy ne vidchuvayete zhodnoho dyskomfortu vid takoho uspichu? — ZHodnoho! Vin prodovzhuvav blahal′nym tonom: — Nevzhe u vas nemaye choch malen′koho nevrozu? («Zmyluytesya» niby promovlyav yoho pohlyad.) — Nemaye! — katehorychno vidkazav ya. I dodav, adzhe miy druh buv neymovirno bahatym: — A schob tse dovesty, ya navit′ hotovyy, ne zmyhnuvshy okom, pryynyaty v dar 50 tysyach dolariv! ZHyvopys — tse kochanyy obraz, yakyy pronykaye v nas cherez ochi i stikaye z kinchyka penzlya — a kochannya, tse v pryntsypi te same!
