Velyka viyna profesoriv. Nauky pro lyudynu (1912—1923)

«Velyka viyna profesoriv» — tse novators′ke doslidzhennya pol′s′koho istoryka Matseya Gurnoho pro te, yak Persha svitova viyna tochylasya ne lyshe na frontach, a y u holovach intelektualiv. Sered heohrafiv, antropolohiv, psycholohiv, istorykiv ta sotsiolohiv YEvropy — vid Paryzha do L′vova, vid Vidnya do Belhrada — rozhortalasya svoya viyna: «viyna duchu», bytva za vyznachennya natsiy, ras, terytoriy i kordoniv, za pravo opysuvaty «inshych» i konstruyuvaty «svoyich». Na intelektual′nomu teatri tsiyeyi viyny impers′kyy spadok pereplitavsya iz natsional′nymy ambitsiyamy ta formuvalysya holovni naukovi uyavlennya pro prostir, tilo y rozum — try vymiry, z yakych postavala moderna natsiya. Gurnyy pokazuye, scho pid chas Velykoyi viyny nauky pro lyudynu staly vazhlyvymy elementamy politychnych stratehiy. Intelektualy zadovho do viyny shukaly vidpovidi na ideolohichni zapyty derzhavtsiv, a naukovi kontseptsiyi dedali bil′she vplyvaly na heopolityku, propahandu ta kolektyvnu svidomist′. Same tsi uyavlennya staly odnym z instrumentiv politychnoyi mobilizatsiyi u mizhvoyennu dobu i sformuvaly peredumovy, scho pidshtovchnuly YEvropu do Druhoyi svitovoyi. Vodnochas tsya knyzhka dopomahaye zrozumity suchasnu pryrodu rosiys′koyi ahresiyi, opertu na davni impers′ki modeli, scho zaperechuyut′ okremishnist′ inshych natsiy. Knyzhku vydano za pidtrymky Pol′s′koho instytutu u Kyyevi.